Zatrzymanie na podstawie Europejskiego Nakazu Aresztowania. Znaczenie pierwszych 48 godzin z perspektywy obrony i osób bliskich

Zatrzymanie osoby na podstawie Europejskiego Nakazu Aresztowania inicjuje postępowanie o charakterze szczególnym: krótkim czasowo, silnie sformalizowanym i obciążonym wysokim ryzykiem automatyzmu decyzji.

Pierwsze 24–48 godzin od momentu pozbawienia wolności mają kluczowe znaczenie dla dalszego przebiegu sprawy. To w tym okresie zapadają decyzje, które w praktyce determinują nie tylko tempo postępowania, lecz także zakres realnej ochrony praw osoby zatrzymanej.

ENA nie jest zwykłym środkiem procesowym. Jest instrumentem unijnej współpracy sądowej, który łączy elementy prawa krajowego i prawa UE, a jednocześnie uruchamia mechanizmy o bardzo wysokiej intensywności ingerencji w prawa jednostki. Zatrzymanie na jego podstawie nie może być traktowane jak czynność techniczna. Jest to moment, w którym powinny zostać uruchomione wszystkie gwarancje procesowe wynikające z Karty Praw Podstawowych UE, EKPC oraz prawa krajowego.

Z punktu widzenia obrony pierwsze 48 godzin mają znaczenie kluczowe: tworzą ramę, w której sąd będzie postrzegał sprawę.

1. Zakres działań obrońcy

Działanie obrońcy powinno być równoległe i wielopłaszczyznowe. W sprawach ENA nie wystarcza reakcja formalna, a konieczne jest natychmiastowe przejęcie kontroli nad narracją procesową.

Po pierwsze, niezbędne jest ustalenie charakteru Europejskiego Nakazu Aresztowania:

• czy został wydany w celu ścigania, czy wykonania kary,

• na jakim etapie znajduje się postępowanie w państwie wydającym,

• jaki jest zakres zarzutów i potencjalnych sankcji.

Bez tej wiedzy niemożliwe jest podjęcie racjonalnych decyzji procesowych.

Po drugie, konieczna jest weryfikacja formalna nakazu:

• kompletność jego treści,

• prawidłowość tłumaczenia,

• zgodność z wymogami decyzji ramowej,

• prawidłowość pouczeń udzielonych zatrzymanemu.

Błędy formalne, choć nieczęste, na tym etapie mają największą wagę procesową.

Po trzecie, obrońca musi natychmiast określić sytuację zatrzymanego, w tym w szczególności:

• stan zdrowia (w tym leczenie specjalistyczne),

• sytuację rodzinną (opieka nad dziećmi, osobami zależnymi),

• stabilność miejsca pobytu i pracy,

• dotychczasową postawę procesową.

Są to dane kluczowe zarówno dla decyzji o środkach zapobiegawczych, jak i dla ewentualnego późniejszego podnoszenia argumentów z zakresu naruszenia praw podstawowych.

Po czwarte, należy przygotować grunt pod pierwsze posiedzenie sądu: nie jako formalność, lecz jako realny moment kontroli zasadności decyzji. To wtedy sąd decyduje, czy procedura ENA będzie przebiegała w warunkach izolacji, czy wolności.

2. Rola rodziny jako elementu postępowania dowodowego

W sprawach ENA rodzina nie pełni wyłącznie funkcji wsparcia emocjonalnego. Z punktu widzenia procesowego staje się źródłem wiedzy niezbędne do przygotowania do posiedzenia i zajęcia stanowiska.

Rodzina może i powinna:

• niezwłocznie nawiązać kontakt z obrońcą,

• zgromadzić dokumentację medyczną,

• udokumentować sytuację rodzinną i opiekuńczą,

• przedstawić dowody stałego miejsca pobytu i stabilizacji życiowej,

• zabezpieczyć informacje o pracy, zobowiązaniach zawodowych, leczeniu.

Materiał ten bywa decydujący dla:

• zastosowania środków wolnościowych zamiast izolacyjnych,

• wstrzymania przekazania,

• wykazania braku ryzyka ucieczki lub matactwa.

Brak takiej dokumentacji w pierwszych godzinach powoduje, że sąd operuje wyłącznie informacjami pochodzącymi z ENA, czyli z perspektywy organu ścigania państwa wydającego.

3. Najczęstsze błędy o charakterze systemowym

Z praktyki wynika, że skuteczność obrony najczęściej osłabiają nie kwestie merytoryczne, lecz zaniedbania organizacyjne:

• brak udziału obrońcy w pierwszym posiedzeniu sądu,

• składanie wyjaśnień bez znajomości treści ENA,

• pomijanie informacji o stanie zdrowia jako „kwestii pobocznej”,

• brak dokumentów potwierdzających sytuację osobistą,

• przekonanie, że „ENA i tak zostanie wykonany”.

Tymczasem pierwsze decyzje sądowe tworzą domniemanie dalszej konieczności izolacji i bardzo trudno jest je później przełamać.

4. Charakter pierwszych 48 godzin w perspektywie systemowej

Pierwsze 48 godzin po zatrzymaniu w trybie ENA to nie jest etap wstępny. To etap kluczowy, w którym decyduje się:

• czy wolność osobista będzie realnie chroniona,

• czy postępowanie będzie prowadzone indywidualnie, czy schematycznie,

• czy ENA stanie się narzędziem warunkowej współpracy, czy przekazania osoby.

W sensie prawnym jest to moment, w którym zasada wzajemnego zaufania powinna zostać skonfrontowana z zasadą indywidualnej ochrony jednostki.

Z tych powodów pierwsze 48 godzin nie są „organizacyjnym początkiem sprawy”, a są rzeczywistym fundamentem wszystkich przyszłych decyzji.

Stan prawny na dzień: 5 lutego 2026 roku

Zdjęcie: pixabya.com